Mijn tweegesprek met NOS-correspondent Wouter Zwart in Peking ligt inmiddels bij de NVJ-leden op de deurmat, zo begrijp ik. Bijgaand de tekst voor de niet-journalisten onder ons. Jammer dat jullie de foto's zo moeten missen.
Wouter Zwart (28) vestigde zich begin dit jaar als NOS correspondent in China, nadat hij enkele jaren eerder in de ban van het land raakte. Fons Tuinstra (50) overkwam hetzelfde vijftien jaren eerder en hij sprak met Zwart. Wie Wouter Zwart op internet opzoekt weet binnen vijf minuten dat hij voor de NOS in Peking werkt en een aardige Chinese vriendin heeft. Weer vijf minuten later zitten we via een uitstekende verbinding over Skype met elkaar te babbelen, een wereld van verschil met vijftien jaren geleden. Buitenlandse kranten werden toen drie dagen te laat in bruin pakpapier aangeleverd, zodat niemand kon meelezen. Telefoonlijnen waren duur en moeilijk te krijgen, faxen onbetaalbaar. De fiets was mijn voornaamste communicatiemiddel, de frustraties huizenhoog omdat de buitenwereld veel meer van China wist dan ik, die er midden in zat.
Op die fiets gingen ging ik op zoek naar de bouwplaats waar, volgens geruchten, de eerste McDonalds in de buurt van onze universiteit zou verschijnen.
Zwart: “Het uitgaansleven in Peking is nu eindeloos gevarieerd. Het is ook een van de modernste steden die ik ken, veel moderner bijvoorbeeld dan Rotterdam dat tegenwoordig het hipste in Nederland ia. Je vindt dit alleen in steden als New York. Het is heel onverwacht voor bezoekers, zo hip en chique als het uitgaansleven hier is, varierend van bierschuren tot exclusieve clubs.”
Shanghai was begin jaren negentig net open voor buitenlandse journalisten en Peking, traditionele vestigingsplaats van honderden buitenlandse journalisten, was oververtegenwoordigd in een vorm van journalistiek die dicht tegen inteelt aanhing. Deels noodgedwongen inteelt, want veel van de rest van het land was ontoegankelijk en informatie was schaars. Wouter Zwart heeft toch voor de hoofdstad gekozen.
Zwart: “Tijdens een van mijn laatste reizen moest ik een lokatie kiezen. Zoals jij me vertelde, waren er in principe drie mogelijkheden: Peking, Shanghai en Hongkong. Waarschijnlijk ben jij het als Shanghainees het daar niet mee eens, maar ik heb toch voor Peking gekozen. Het is het centrum van de macht en het is gemakkelijker om de mensen van de overheden op te zoeken. Nee, ik zoek ze eigenlijk niet zo vaak op, maar veel van de verhalen die ik maak hangen af van dat soort contacten, zeker omdat ik ook voor TV werk.
“Shanghai heeft ongetwijfeld een ontzettende aantrekkingskracht, maar het is toch een soort van vrijstaat, waar de wereld op z’n kop staat. Ik vond Shanghai journalistiek gezien ook te eenzijdig. In Peking ben je in twee uren tijd in het echte China, in Shanghai kom je nooit uit de steenwoestijn weg. De mentaliteit is ook veel zakelijker dan in Peking.
“Ik vind Hongkong een heel aantrekkelijke stad om te leven, maar het is gewoon te ver weg van alles. Je kunt van daaruit hoogstens het zuiden van China coveren.”
Ik vond die politieke connecties vreselijk nutteloos. Je zit maar te praten, maar het levert nooit iets op. Ik ging liever gewoon naar een school of en fabriek en liep daar onaangekondigd binnen.
Zwart: “Het hangt heel erg af van waar je bent. Ik heb ook ontdekt dat ze in Shanghai heel wat onafhankelijker zijn en zal snel zeggen: ‘kom maar langs’. Dus kun je daar gewoon binnenlopen. Maar in de rest van China ligt dat toch anders, daar heb je toch een clearance nodig. Zeker als je met drie mensen, waarvan twee buitenlanders en een draaiende camera een fabriek binnenloopt. Dat is een van de beperkingen van China.”
Begin vorig jaar studeerde hij zes maanden Chinees. “Toen ik anderhalf jaar geleden bij de NOS meldde dat ik naar China wilde gaan, kwam dat goed uit. Ze waren net op zoek naar iemand. Ik ben vorig jaar de eerste zes maanden naar het taleninstituut van de Broadcasting University in Peking gegaan om de taal te leren. De meeste buitenlanders gaan naar een van de grotere universiteiten, maar dat wilde ik niet, want dan zit je vooral tussen de Amerikanen en Europeanen. Dat was meteen in het diepe, maar een goed beslissing. Op een paar uitzonderingen na zaten daar alleen Japanners en Koreanen, dus we moesten vanaf het eerste moment in het Chinees aan de slag, ook al wist ik aanvankelijk niet eens of ik de lesboekjes niet ondersteboven hield. We konden het meteen in de praktijk gaan brengen door met taxichauffeurs te gaan oefenen.”
Daar ontmoette Wouter Zwart ook zijn huidige vriendin Zhu Wenjuan of Elza. Door het eenkindbeleid is de traditionele achterstandspositie van vrouwen in China verdwenen, zeker in de steden, en krijgen ze voor het eerst een opleiding die gelijk is aan die van de mannen. Een doortastende vriendin is goud waard voor een nieuwe journalist.
Zwart: “Gelukkig sprak ze goed Engels, dat is toch wel gemakkelijker in het begin. Omdat we nu dag- en nacht met elkaar optrekken, krijg ik ook een heel andere kijk op China, meer vanuit het Chinese standpunt op het land en de manier van denken. Dat was een totaal andere manier van denken, bijvoorbeeld als je kijkt naar de volgzaamheid ten opzichte van de overheid.
“Je hebt een groep Chinezen die graag met buitenlanders om willen gaan, omdat ze op die manier hun Engels kunnen verbeteren. Maar een grote groep Chinezen kiest er niet voor om met buitenlanders om te gaan. Via mijn vriendin kwam ik daar ook mee in aanraking en ontdekte dat niet iedere Chinees zo positief denkt over het westen. Het sterke Chinese nationalisme en patriottisme, dat was wel een ontdekking voor me.
“De schoonfamilie in Lanzhou heb ik op het beste moment van het jaar leren kennen, tijdens Chinees nieuwjaar. Ik had haar vader al wel eens via MSN gezien, maar eigenlijk had ik ze nog nooit ontmoet. We ontmoetten elkaar in een klein huis van oma, dat bomvol met mensen zat, met rooie wangetjes zaten ze op ons te wachten. Ik heb me nog nooit ergens zo welkom gevoeld als daar. Natuurlijk moesten ze ook testen of ik wat Chinees sprak, en dat droeg bij aan de hilariteit toen ik ook nog wat kon terugzeggen.”
Werk je samen met je vriendin? Zo’n venster op de samenleving is toch handig voor een journalist?Ik hebin het begin vaak genoeg ruzie gekregen met mijn vriendin, omdat ze vond dat ik haar 24 uur per dag aan het interviewen was.
Zwart: “Ik probeer werk en prive wat gescheiden te houden. Volgens mij werkt dat niet goed in een relatie als je voortdurend bij elkaar bent. Maar als ik research doe, dan gebruik ik haar natuurlijk wel. Om me uit te leggen hoe het leven in elkaar steekt, dat vind ik heel leuk om te doen.”
Het NOS-journaal is er voor het nieuws, maar wat nieuws in China is valt in Nederland niet vaak te gebruiken, een klassiek probleem voor buitenlandcorrespondenten. Zwart deed een paar hele Nederlandse onderwerpen, zoals “Rembrandt in China”, maar vaak is het een hele kunst onderwerpen te vinden die in Nederland te ‘verkopen’ zijn en Zwart maakt veel algemene reportages die niet direct ‘nieuws’ te noemen zijn.
Zwart: “We hebben de afspraak gemaakt dat ik niet het Chinese nieuws zou volgen, daar zit niemand in Nederland op te wachten. Ik moet hier laten zien wat voor land het is. Als mijn vrienden en collega’s hier op bezoek komen, dan verwachten ze nog steeds een grauwe communistische rotzooi. Daar wil ik tegenin gaan. Ik kan mooie reportages maken en de link met het nieuws is niet zo dwingend. Dat komt later wel weer, maar nu gaat het erom de mensen te laten zien wat dit voor een land is, daar weten ze nu veel te weinig van. “
